Met de introductie van de Visie Leiderschap Defensie (VLD 2023) is ook het VeVa-onderwijs op het gebied van leiderschap aangepast. Bij ROC Midden Nederland heeft SMI Dennis Vlaanderen, Senior Instructeur en Sergeant-Majoor Instructeur, het onderdeel Leiderschap onder zijn hoede binnen de opleiding GROP. In dit interview deelt hij zijn aanpak en ervaringen met het inzetten van de leermiddelen van Stichting Praktijkleren.
Leiderschap aanleren door te oefenen
In het eerste leerjaar staat de cyclus Leiderschap aanleren centraal. De modules van Stichting Praktijkleren worden klassikaal behandeld. De instructeur toont de video’s, behandelt de theorie en deelt de opdrachten uit. Zo blijft iedereen actief betrokken. De instructiekaart vormt hierbij een belangrijk hulpmiddel.
Een vast onderdeel is de les over het leiderschapscircumplex. Deze wordt uitgevoerd volgens de werkwijze van Stichting Praktijkleren; lijnen worden op de vloer getapet, afbeeldingen van bekende leiders worden gebruikt en studenten plaatsen deze in de cirkel. Dit leidt tot gesprekken over leiderschapsstijlen en helpt studenten hun ‘rugzak’ met leiderschapservaringen te vullen. Hoewel sommige begrippen complex zijn, worden deze in de modules praktisch uitgelegd, onder andere via verdiepende uitleg bij de begrippen.
Leiderschap uitvoeren in het tweede jaar
In het tweede leerjaar start de cyclus Leiderschap uitvoeren. Studenten werken dan met commandovoeringsopdrachten. Er wordt begonnen met eenvoudige opdrachten, zoals patrouille lopen in Groen, Geel en Rood. Naarmate het jaar vordert, worden de opdrachten complexer.
Een week voor de Praktijk Oefen Dag (POD) op oefenterrein De Vlasakkers geeft Dennis het bevel aan vier studenten, opgesteld volgens de W5H-methodiek in US-format. De studenten krijgen een week voorbereidingstijd. Een dag voor de uitvoering volgt een terugkoppeling, waarna zij hun plan nog kunnen bijstellen. Op de dag zelf worden twee commandanten aangewezen die ieder met een groep de opdracht uitvoeren.
Na afloop evalueren de commandanten hun uitvoering zelf met behulp van OFGA. Vervolgens geeft Dennis feedback op de voorbereiding, uitvoering en evaluatie, waarbij alle studenten aanwezig zijn. Juist van deze gezamenlijke evaluaties leren studenten veel.
Begeleiding en examinering
Studenten worden begeleid bij het opleveren van hun portfolio tijdens ingeroosterde studiecoachuren. Deze begeleiding is noodzakelijk. Het uitvoeren van de praktijkopdrachten verloopt over het algemeen goed, mede doordat studenten veel oefenen en praktijkervaring opdoen.
Voor PF7 leveren studenten de volgende onderdelen op:
- W5H-bevel
- Routeschets en eventueel een blow-up
- TAS (Tijdactiviteitenschema)
- Reflectie
- Observatieformulier
Bij ROC Midden Nederland wordt ervoor gekozen om examen PF8 (P3-K2: Traint met zijn/haar team) af te nemen vóór PF7 (P3-K1: Geeft leiding). Hierdoor staat de student sterker in zijn of haar rol als commandant.
Eén gedeelde visie op leiderschap
Om het leiderschapsonderwijs goed te borgen, startte Dennis met het versterken van de kennis binnen het team. Zelf volgde hij als SRI een tweedaagse cursus over leiderschap en communicatie, verzorgd door het Expertisecentrum Leiderschap Defensie (ECLD). Om te zorgen dat het hele VeVa-team van ROC Midden Nederland hetzelfde beeld heeft van leidinggeven, is ECLD vervolgens uitgenodigd om een eendaagse training te verzorgen voor het gehele team.
Daarnaast is leiderschap structureel opgenomen in het onboardingsprogramma. Nieuwe GROP-docenten en instructeurs krijgen uitleg over de manier waarop ROC Midden Nederland leiderschap uitdraagt, ondersteund door de instructiekaart en de leermiddelen van Stichting Praktijkleren. Zo is de aanpak voor iedereen helder en consistent.
Bij ROC Midden Nederland begeleidt iedere instructeur dezelfde klas gedurende het eerste en tweede leerjaar. Hierdoor heeft een student twee jaar lang dezelfde begeleider. Dit biedt voordelen: de instructeur weet waar de student staat in zijn ontwikkeling en kan daar gericht op aansluiten.
Drie tips uit de praktijk
Tot slot deelt Dennis drie tips met collega’s uit het land:
- Ga als team aan de slag met leiderschap, zodat iedereen hetzelfde beeld heeft.
- Overweeg om PF8 eerder af te nemen dan PF7. Wanneer studenten eerst zelf les krijgen, daarna instructie geven en vervolgens een opdracht als commandant leiden, sluit dit logisch op elkaar aan.
- Overweeg om sterke studenten een leiderschapsopdracht PF7 te laten uitvoeren bij EP 5/9 (Inrichten verzamelgebied en uitvoeren WLP). Dit vraagt wel om goede begeleiding.
Aan de slag
Wil je leiderschap structureel en praktisch inzetten binnen jouw VeVa-lessen? Maak gebruik van de beschikbare leermiddelen en instructiekaarten en veranker leiderschap in de dagelijkse onderwijspraktijk.
Wil je een training / advies op maat over hoe je het examenportfolio efficiënt kunt inzetten? Neem contact op met trainingen@stichtingpraktijkleren.nl. Of lees hier meer over een (inhouse) training.